วันเสาร์ 21 พฤศจิกายน 2026

เปิดผลวิจัยคนไทย 87.6% เข้าใจผิดคิดว่า “ยาแก้อักเสบ” คือ “ยาปฏิชีวนะ” สสส. จับมือ นิเทศศาสตร์ จุฬาฯ เดินหน้าแคมเปญ “ไม่อยากเจอเชื้อดื้อยา อย่าดื้อนะ”

2

 

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Chula Unisearch) JC&CO Communications และภาคีเครือข่ายสุขภาพ จัดงานแถลงข่าวและเวทีเสวนา “สานพลังหยุดวิกฤตเชื้อดื้อยา” พร้อมเปิดตัวแคมเปญ “ไม่อยากเจอเชื้อดื้อยา อย่าดื้อนะ: เจาะลึกหลักปฏิบัติ รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” เนื่องในสัปดาห์รณรงค์ต่อต้านเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพโลก (World AMR Awareness Week: WAAW) ณ หอประชุมคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดผลวิจัยเชิงลึกพบคนไทยถึง 87.6% ยังสับสนระหว่างยาแก้อักเสบกับยาปฏิชีวนะ พร้อมเปิดตัวนวัตกรรมสื่อเกมต้นแบบ เพื่อเปลี่ยนความรู้ทางการแพทย์ให้เป็นหลักปฏิบัติที่นำด้วยความสนุก น่าดึงดูดใจ และเข้าใจง่ายในชีวิตประจำวัน

ดร.นายแพทย์ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เปิดเผยว่า ปัญหาการดื้อยาต้านจุลชีพหรือวิกฤตเชื้อดื้อยาเป็นภัยเงียบทางสาธารณสุขที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อสังคมไทย ข้อมูลปัจจุบันชี้ให้เห็นว่าประเทศไทยมีผู้ติดเชื้อดื้อยาประมาณ 88,000 คนต่อปี คร่าชีวิตคนไทยไปกว่า 38,000 รายต่อปี และสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงถึงกว่า 40,000 ล้านบาทต่อปี ภายใต้แผนปฏิบัติการด้านการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2566–2570) สสส. จึงให้ความสำคัญกับการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) ให้แก่ประชาชน เพราะหัวใจสำคัญของการหยุดวิกฤตนี้ไม่ได้อยู่แค่ในโรงพยาบาลหรือห้องปฏิบัติการ แต่อยู่ที่การตัดสินใจและพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของทุกคน

ในช่วงเปิดงาน ดร.นายแพทย์ไพโรจน์ เสาน่วม ระบุว่า โจทย์ใหญ่ที่ต้องร่วมกันปลดล็อก คือความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนในสังคมไทย เช่น การเรียกยาปฏิชีวนะผิดว่าเป็นยาแก้อักเสบ จนทำให้เวลาเจ็บคอ มีไข้ หรือเป็นหวัด ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ประชาชนกลับไปหาซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเอง หรือการใช้คำว่ายาฆ่าเชื้อแบบเหมารวม ตลอดจนพฤติกรรมการซื้อยาปฏิชีวนะผ่านช่องทางออนไลน์ การแบ่งยาให้ผู้อื่น หรือการนำยาที่เหลือกลับมาใช้ซ้ำ สสส. จึงมุ่งสานพลังทุกภาคส่วนเพื่อเปลี่ยนจากการสื่อสารที่ให้แค่ข้อมูลทางการที่เข้าใจยาก ไปสู่การทำให้เข้าใจ ตัดสินใจได้ และนำไปปฏิบัติได้จริงผ่านแนวคิดหลัก รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ

รองศาสตราจารย์ ดร.ปรีดา อัครจันทโชติ คณบดีคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาฯ ได้เข้ามาทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมนำองค์ความรู้ทางการแพทย์และเภสัชกรรมมาออกแบบกระบวนการสื่อสารใหม่ โดยเริ่มต้นจากการตั้งคำถามสำคัญในมุมมองของนักนิเทศศาสตร์ว่า เหตุใดข้อมูลเรื่องยาที่มีอยู่มากมายในปัจจุบันจึงยังไม่สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้คนได้ ทีมวิจัยจากภาควิชาการประชาสัมพันธ์ จึงได้ดำเนินงานวิจัยอย่างเข้มข้นทั่วประเทศ จนพบช่องว่างของการสื่อสารที่สำคัญคือ ข้อมูลจากภาครัฐแม้จะถูกต้อง แต่ใช้ภาษาทางการที่เข้าถึงยากและกระจัดกระจาย ขณะที่ข้อมูลจากแพลตฟอร์มเชิงพาณิชย์เข้าถึงง่ายกว่า แต่ขาดสาระสำคัญด้านความรอบรู้ และมักนำไปสู่ความเชื่อที่ผิดจนเร่งให้เกิดปัญหาเชื้อดื้อยาเร็วขึ้น

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรดา จงกลรัตนาภรณ์ หัวหน้าภาควิชาการประชาสัมพันธ์ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะหัวหน้าโครงการ ได้เปิดเผยผลวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Method Research) จากการสำรวจกลุ่มตัวอย่างประชาชนทั่วประเทศ 1,400 คน การสัมภาษณ์เชิงลึก 46 คน และการวิเคราะห์ข้อมูลออนไลน์ 88 แหล่ง โดยพบข้อค้นพบสำคัญที่สะท้อนวิกฤตความเข้าใจเรื่องยาของคนไทย คือ 1) คนไทย 87.6% เข้าใจผิดว่า “ยาแก้อักเสบ” คือ “ยาปฏิชีวนะ” ประชาชนส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่ายาปฏิชีวนะสามารถรักษาอาการปวดหรือไข้หวัดได้ โดยไม่รู้ว่ายาปฏิชีวนะใช้ฆ่าเฉพาะเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น อีกทั้งยังจดจำ “ชื่อยา” ได้แม่นยำกว่า “ความเสี่ยงของเชื้อดื้อยา” และกลุ่มตัวอย่างราวครึ่งหนึ่งเข้าใจผิดว่าเชื้อดื้อยาเกิดจากการกินยาตัวเดิมเป็นประจำ รวมถึงตีความคำว่าเชื้อดื้อยาคลาดเคลื่อนว่าเป็นเพราะคนดื้อไม่ยอมกินยา เป็นต้น 2) พฤติกรรมเสี่ยงเกิดจากวิถีชีวิตประจำวัน คนจำนวนมากมีพฤติกรรม “กินยาเมื่อมีอาการ ดีขึ้นแล้วหยุด” นิยมซื้อยาจากร้านใกล้บ้านตามชื่อหรือตัวอย่างยาเดิม และนำยาเก่ากลับมากินซ้ำ ส่วนสาเหตุหลักที่ทำให้กินยาไม่ครบโดสเกิดจากการลืมกินยา ไม่สะดวกพกยา และเวลากินยาไม่สอดคล้องกับเวลาทำงาน
3) โลกออนไลน์สร้างการเข้าถึง แต่ไม่สร้างความเข้าใจ ผลการวิเคราะห์คำค้นหาออนไลน์พบว่า เมื่อประชาชนค้นหาอาการป่วย เช่น เจ็บคอ หรือไอมีเสมหะ ระบบจะเชื่อมโยงไปสู่การหาซื้อยาปฏิชีวนะโดยตรง แต่ไม่เชื่อมโยงไปสู่คำเตือนเรื่องเชื้อดื้อยา

เพื่อปลดล็อกช่องว่างดังกล่าว โครงการจึงได้สกัดองค์ความรู้ออกมาเป็นหลักปฏิบัติ “รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” ได้แก่ “รู้ 2 เรื่อง” คือ 1. ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาแก้อักเสบ 2. ไม่เรียกยาฆ่าเชื้อแบบเหมารวม และ “รู้ 2 ทำ” คือ 1. ไม่แบ่งยาให้คนอื่น ไม่เอายากลับมาใช้ซ้ำ 2. ต้องให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยหรือให้เภสัชกรซักอาการและประเมินก่อนใช้ยาทุกครั้ง พร้อมพัฒนาตัวละครต้นแบบ “พี่ใช้” และ “น้องยา” ในสไตล์การ์ตูนยุค 1990–2000 ควบคู่กับเกมออนไลน์บนมือถือ 2 รูปแบบ ได้แก่ เกมสำรวจพฤติกรรม “คนดื้อต้องโดนอะไรนะ” และเกมจำลองสถานการณ์ “นครปฏิชีวนะ (Antibiotic City)” รวมถึงเตรียมจัดกิจกรรมโรดโชว์สร้างความรอบรู้ใน 4 ภูมิภาคทั่วประเทศ ในรูปแบบบูธเกมความสนุก

ภายในงานยังได้จัดเวทีเสวนาหัวข้อ “สานพลังหยุดวิกฤตเชื้อดื้อยา เจาะลึกหลักปฏิบัติ รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” โดยได้รับเกียรติจากผู้เชี่ยวชาญและนักสื่อสารสุขภาพ ได้แก่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล ประธานคณะทำงานสร้างความเข้มแข็งของประชาชนด้านการใช้ยาสมเหตุผล (RDU) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เภสัชกรหญิงโชติรัตน์ นครานุรักษ์ อาจารย์ประจำภาควิชาเภสัชกรรมปฏิบัติ คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เภสัชกรพงษ์ศิวะ กู่นอก (หมอยาแมวดำ) เลขานุการคณะทำงานเภสัชกรอินฟลูเอนเซอร์ สภาเภสัชกรรม และคุณณภัทร กาญจนะจัย กรรมการผู้จัดการ JC&CO Communications มาร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองถึงกลไกเชื้อดื้อยา ผลกระทบต่อระบบสาธารณสุข และการออกแบบชุดสื่อการเรียนรู้สำหรับนักสื่อสารสุขภาพและอินฟลูเอนเซอร์ พร้อมด้วยนิทรรศการ Interactive Health Space โดยความร่วมมือจากศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา (กพย.) คณะทำงานสร้างความเข้มแข็งประชาชนด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (สยส.) และนิตยสารฉลาดซื้อ

ผู้ที่สนใจสามารถร่วมทดลองเล่นเกมและติดตามสาระความรู้เรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผลได้ทางเพจ Facebook “กินยาสมเหตุ หายโรคสมผล ทุกคนสมใจ” (facebook.com/pillproperly) และ TikTok @pillproperly